मे सर ढक कर चलू, पर मेरी आवाज़ रहेगी हमेशा बुलंद! साथ मेरे है पूरा भारत, बस खिलाफ है लोग चंद!!

वो लोग जिन्हें लड़की के छोटे कपड़ो से प्रॉबलम थी, आज उन्हें पर्दे में ढकी लड़की से प्रॉबलम है।हमें प्रॉबलम भी हमेशा लड़की से ही होती है और अगर वो मुस्लिम हो तो अल्लह हूं अकबर।

अगर कोई लड़की  हिजाब पहनना चाहती है तो उसे किसी को या देश को क्या प्रॉब्लम होनी चाहिएं? 

आज ज्यदातार कॉलेज में मंदिर आपको देखने मिल जाएँगे ! वो सिर्फ हिन्दू कॉलेज नहीं है वा हा हर धर्म के बच्चे पढ़ते है, पर हर कॉलेज में एक मूर्ति ज़रूर होती है, मगर हिजाब पहन कर लड़कियाँ कॉलेज तक भी नहीं जा सकती!

हिजाब पहनने से अगर लड़कियों को प्रॉबलम होती तो वो लड़ती । ये वो कुछ लोग है जो इस्लाम से नफ़रत करते है । ये वो लोग है जो सियासत्त के चक्कर में देश के  युवा कहा जा रहे है…… परवा नहीं करते । 

क्या खुबसुरत लड़ाई थी वो जब हम पेन्सिल के लिए लड़ा करते थे। 

क्या बदसुरत लड़ाई है ये, आज हम मजहब पे लड़ रहे है।

क्या खुबसुरत शरारत थी वो जब हम एक दूसरे की टांग खींचा करते थे,

क्या बदसुरत लड़ाई है ये जो आज लड़की का हिजाब खींचते है।

तुम नाम लेकर राम का,

रावण के काम करते हो ।

तुम उठा कर भगवा रंग ,

भगवान को क्यू बदनाम करते हो।

संविधान कहता है  “Every citizen has the right to practice and promote their religion peacefully”. 

हिजाब हमारा हक है। अपने धर्म को मानने  का अधिकार हर इंडियन को है, अगर हिजाब पे सवाल उठता है तो कोई बिंदी ,पगड़ी स्कूल/कॉलेज में रखी मूर्ति पे सवाल क्यू नही करता ?

  • सलमा अन्सारी

21 व्या वर्षात लगीन बाई धोक्याचं की मोक्याचं…

काही दिवसांआधी टीव्ही चालू केल्यावर, व्हाट्सअप पाहिल्यावर एक वाक्य दिसू लागले, “आता मुलींचे लग्नाचे वय 18 नसून 21”

 हे स्टेटस पाहताना अनेकांनी त्यांच्या स्टेटसला या निर्णयाबाबत “स्वागतार्ह निर्णय” असेही टाकले.

शक्यतो भारत देशात लग्न म्हणजे एखाद्या व्यक्तीच्या नवीन आयुष्यात पदार्पण किंवा एक नवी संधी किंवा आयुष्याचा फिक्स भाग म्हणून त्याकडे बघितले जाते. परंतु त्याच्याच दुसऱ्या बाजूला आपल्याला हे ही दिसून येते की , या देशातील काही आयुष्यात यशस्वी असणारी मंडळी जी आहेत ,ती ‘बिनलग्नाची’ किंवा साध्या सरळ भाषेत म्हणायचं तर ‘सिंगल’ असतात. म्हणजेच मुळात लग्न न केल्यामुळेच तुम्ही चांगले यशस्वी होऊ शकता असच लोक सांगतात.

जसं की मी आता उल्लेख केला की मुलींचे लग्नाचे वय १८ वरून २१ करण्यात आले. आपण थोडं १८ या वयाबद्दल जाणू. तर मंडळी १८ वर्षाखालील प्रत्येक व्यक्तीला बाल अधिनियम २०१५ ( काळजी व संरक्षण ) या अंतर्गत कायद्यात  मूल (बालक) म्हटले जाते. म्हणजेच १८ वर्षापेक्षा तुमचे वय १ दिवस जरी लहान असेल तर मुलांसाठी आवश्यक असणारे सर्व कायदे त्या व्यक्तीला लागू होतात. मग त्या आधी जर त्याचे लग्न झाले किंवा त्याच्या सोबत लैंगिक गोष्टी घडल्या किंवा धोकादायक कामाच्या ठिकाणी नोकरी जरी केली ते बेकायदेशीर ठरते. या ठिकाणी आता आपण थोडं मुलींच्या जीवणाबाबत जाणून घेऊ. अजूनही देशात “बेटी बचाओ, बेटी पढाओ” या वाक्याची गरज स्वातंत्र्याच्या ७० वर्षांनीही ही भासते. म्हणजेच की आजही लोकांना, आपल्या देशातील नागरिकांना मुलींनी जगवा व त्यांना त्या सोबत शिकायला द्यावं यासाठी सांगावं लागतं.

मुलगी म्हणजे अनेकांना एक ओझं , एक भीती तसेकंग उगीच ची अडचण वाटते. तसेच काही परंपरा रूढी नुसार तिला ही आई-वडिलांसोबत आयुष्यभर राहणे शक्य होत नाही.

आज जरी आपण पाहिलं की अनेक मुली शाळेत येत असल्यातरी मुलांप्रमाणे उच्च शिक्षण घेणं, स्वतःच्या करिअरचा निर्णय घेणं, फक्त शिक्षण एके शिक्षण शिक्षण घेणं त्यांना शक्य होत नाही.तसेच सामाजिक दबावामुळे अनेक आई वडील, आपल्या मुलीचं लग्न कधी होतंय ? याच विचारात तिला मोठं करत त्याचसोबत त्या लग्नासाठी पैसे साठवत त्यांचं दिवस , आयुष्य काढतात.  तसेच शहरी भाग व ग्रामीण भाग जर आपण पाहिला तर दोन्ही ठिकाणी वेगळी परिस्थिती आढळून येते. गावात जर आपण पाहिलं तर अनेक मुलींची लग्न ही  कायद्यानुसार सांगण्यात आलेल्या म्हणजेच १८ व्या वयाच्या आधी ही लावली जातात ज्याला आपण बालविवाह असे संबोधतो. हे गावात जरी जास्त प्रमाणात असले तरी काही प्रमाणात शहरात ही दिसून येते. तसेच गावातील मुलींना शैक्षणिक सुविधा व इतर आवश्यक  करिअरच्या संबंधित संधी अल्प प्रमाणात आढळून येतात. त्यामुळे तू घरात एक मोठी अडचण आई बाबांना वाटू लागते. आज आपण किती ही म्हटलं की समाज बदलत आहे तरी ही मुलगी मुलापेक्षा छोटी असो वा मोठी तिचं करिअर होवो अगर न होवो पण तिचं लग्न आधी व्हायला हवं ही पुरुषसत्ताक विचारसरणी व त्यातून निर्माण केलेला मेंदूत व मनात असणारा मुलामुलींबद्दल भेद यातून दिसून येतो. शहर ही काही ठिकाणी  या बाबतीत अपवाद ठरत नाही. आपब म्हणतो मुली शिकत आहेत, त्यांना संधी मिळत आहे. पण १८ च्या जवळपास मुलगी आली की अनेक ठिकाणी घरात “लग्नासाठी स्थळ बघायला येत आहे”, अशी चर्चा सुरू होते.

चला तर आता या १८ वयाच्या मागील शैक्षणिक परिस्थिती ही जाणून घेऊ. सामान्यतः वयाच्या १८ व्या वर्षी विद्यार्थी हे १२ वी पूर्ण केलेले असतात म्हणजेच आयुष्यातील शिक्षणाच्या प्रवाहातील महत्वाच्या टप्प्यात पदार्पण करणार असतात. असं नक्कीच म्हणता येईल की आयुष्यात यशाच्या मार्गावर जाण्यासाठी सज्ज होणार असतात व त्यांना आवडणाऱ्या क्षेत्रात जाण्यासाठी उत्सुक असतात. म्हणजेच जर आपण मानलं की १८ व्या वयात लग्न करायचं असेल तर मुलींना या संधीपासून मुकावं लागेल. आता काहीजण हे ही म्हणतील की लग्न करून ही शिकू शकते. परंतु खरंच आपण आपल्या परंपरा, पुरुषसत्ताक विचारसरणीतून इतके मुक्त झालो आहोत का की तिला लग्नानंतर घरातील कामे न सांगता शिकायला देऊ. त्याचसोबत त्या घरी तिला “सध्या लगेच मूल नको” असं सांगणारे नातेवाईक, सासू – सासरे भेटतील का ? 

तसेच या वयात येणारं बाळंतपण तिला व तिच्या बाळासाठी पोषक असेल का ? आणि आलेल्या बाळंतपण व येणाऱ्या बाळाच्या जबाबदरीमुळे ती मानसिकरित्या शिक्षण, करिअर व कुटुंब या गोष्टी एकत्र झेलू शकेल का ? 

चला आता जरा २१ व्या वयाचं पाहू…

वय २१ केल्यामुळे कदाचित तिच्या खाण्यापिण्यावर, तिला मिळणाऱ्या आजच्या वागणुकीवर तळागाळात इतका अपेक्षित परिणाम नाही होणार पण या कायद्यामुळे जे आईवडील मुलीला १८ वर्ष आल्यावर लग्नाच्या गोष्टीबाबत बोलणं सुरू करतात ते तरी निदान लग्नाऐवजी करिअर बाबतीत अधिक विचार करू लागतील. तसेच असं नाही म्हणता येत की या वयाच्या आधी पण लग्न व्हायची थांबतील. परंतु हो या कायद्या अंतर्गत सरकारी यंत्रणेत कार्यरत असणारे अधिकारी, तसेच सर्व यंत्रणा जर आपलं काम नित्यनियमाने व जबाबदारीने करतील तर नक्कीच सकारात्मक परिणाम दिसून येईल. 

शेवटी सर्व नागरिक , शासन आणि प्रशासन यांच्याच हातात आहे की ते 

२१ वय हे धोक्याचं की मोक्याचं ठरवायचं..😊

  • सिद्धेश

मी जाणतो …

तुझ्या डोळ्यातील पाण्यामागच कारण मी आहे…

मी जाणतो…

तुझे पंख भरारी घेण्यास फडफडत आहेत पण त्यास घातलेला आळ मी आहे…

मी जाणतो…

तुझ्यात तू अनंत आहेस पण माझ्याशिवाय तुझं काहीच नाही हे भासवणारा मीच याची खंत आहे….

मी जाणतो…

तू या आभाळाचं प्रतिबिंब आहेस पण तो आभाळ मी असल्याची खोटी बोंब ठोकणारा मीच आहे…

मी जाणतो…

जागतिक महिला दिनानिमित्त…

सर्वच महिलांना समर्पित

  •  अजय अनिता लक्ष्मण

“असावा असा, ‘युवा’ देशाचा। “

निर्माण करेल  देशप्रेमाची  सर्वसमावेशी विचारधारा….. 

जातीपातीची भिंत मोडणारा , नव्या विचारांना घेवून चालणारा…. 

असावा असा युवा देशाचा।।

हक्कासाठी भांडणारा… न्यायासाठी लढणारा…. देशहित बघणारा…. शुरवीरांना जाणणारा…. 

धीटासारखे राहून गुलामगिरीला तोंड देणारा…. उठून त्याचे प्रश्न सोडवणारा…. 

 असावा असा युवा देशाचा।।

बलाढ्य , समृद्ध देश टिकवणारा….. 

जिवलगासाठी जीव देणारा…. गोर गरीबाला हात देऊन साथ देणारा…. अन्यायावर जाब विचारणारा…. 

असावा असा युवा देशाचा।।

देशाच्या मातीला न विसरणारा…. 

आपुलकीची नाती जपणारा …… 

देशासाठी प्राण अर्पणारा…. रणांगणावर  हार न मानणारा…. इतिहासात नाव  अजरामर करणारा…. 

असावा असा युवा देशाचा।

सर्वधर्म समभाव मानणारा … 

जाती धर्माचे राजकारण न  करणारा…. सर्वांमध्ये गोडवा निर्माण करणारा…. स्त्री-पुरुष समानता जोपासणारा…. 

असावा असा युवा देशाचा।।

शिवाबाच्या तलवारीसारखा चमकणारा …. 

भीमाच्या पेनासारखा धमकणारा….. 

उद्याच्या चैतन्यावर विश्वास ठेवणारा … 

निडर होऊन संरक्षण करणारा…. 

 असावा असा युवा देशाचा।

– किरण कांबळे

सामाजिक परिवर्तन!

 

        सामाजिक परिवर्तन आणण्यासाठी अगोदर वैचारिक परिवर्तन आणण अधिक महत्त्वाचे आहे. सामाजिक परिवर्तन तेव्हाचं येऊ शकते, जेव्हा समाजाच्या बहुसंख्याकांमध्ये वैचारिक क्रांती निर्माण होईल. त्याच वैचारिक क्रांतीचे  रूपांतर सामजिक परिवर्तनामध्ये होते आणि परिणामी सदृढ, सक्षम आणि स्वावलंबी समाज निर्माण होतो.

           सामाजिक परिवर्तनाच्या आपल्या स्मृती प्रमाणे व्याख्या आहेत. आधुनिक संसाधनाचे प्रसारण करून समाजाचे आधुनिक युगात पदार्पण होणे. तसेच संशोधन समाजाचा खचलेला भागात, आणि त्यांचं उच्चानटन. पण कधी कधी जागतिक पातळीवर प्रसारण आणि संशोधन काहीसे निष्फळ ठरतात. कारण हे सामाजीक परिवर्तनाचा मूळ नाही; तर वरचा भाग मी समजतो. समाजाला पूरक संसाधनांचा साठा मिळवून देणे कधीच सामजिक परिवर्तन होऊ शकत नाही.

           ज्या वेळेस पाणी पिण्यापासून तुम्हाला वंचित केले जाते तुम्हाला तुच्छ गणले जाते. तुम्हाला जाणीव करून दिली जाते की, तुम्ही दूषित आहात आणि हे कर्मकांड नसून तर हे नैसर्गिक आहे. आणि ते एवढं प्रभावी पडत तुमच्या डोक्यावर की तुम्ही स्वतःला ग्राह्य धरतात की तुमचा जन्म तुच्छ म्हणून झालाय. तेव्हा ह्या भूललेल्या अस्तित्वाला वैचारिक आणि वास्तवाचा आरसा दाखवला जातो. तेव्हा ती व्यक्ती सामाजिक परिवर्तन स्वबळावर करते.

          संसाधनांचा पुरवठा प्रभावी नसतो कधीही.  जेव्हा तुम्ही विचार करता की, मी नुसतं पुस्तक नाही वाटणार तर त्यांना वाचण्यास एवढं प्रेरित करेन की, ते कुठलाही संघर्ष स्वतःचा हिमतीवर आणि पेनाच्या बळावर करू शकतात.  तेव्हा हे तुमच्याकडून झालेलं सामाजिक परिवर्तन आहे. पण सामाजिक परिवर्तन करायला टोकाची इच्छाशक्ती लागते. स्वतःला प्रेरणादायी व्हावं लागतं. तुम्ही तेव्हाच समाजात बदल घडवू शकतात, जोपर्यंत  तुम्ही स्वतः एकनिष्ठ प्रभावी आणि बदल करण्याचा ध्यास स्वतः मध्ये निर्माण करत नाही. तुम्ही जोपर्यंत समाजासमोर एक स्वावलंबी आणि प्रभावी चेहरा म्हणून समोर येत नाही, तो पर्यंत तुम्ही सामाजिक बदल घडवून आणू शकत नाही.  पण कुठेतरी विशेष करून आपला तरुण समाजाचा कानाडोळा होतोय. जे की परिवर्तनवादी प्रत्येक महामानवांना  वाटत असेल की आपण सोडलेला दोरखंड भविष्यात तरुणाईचं ताणून धरेन. पण आपण तो दोर सोडला आहे,का ताणून आहोत ? विचार करा……..

          आणि माझं असं वैयक्तिक मत आहे, जो कोणी बुद्धानंतर या देशात नाहीतर जगात जर यशस्वी सामाजिक परिवर्तन करू शकले असणार तर ते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आहेत.

         मला फक्त एवढंच सिद्ध करायचं आहे की, प्रयत्न करा कुठल्यातरी माध्यमातून प्रेरणास्रोत होण्याचा, जरी तुम्ही सामाजिक परिवर्तन नाही करू शकलात तरी तुम्ही वैचारिक क्रांती किंवा बदल नक्कीच घडवून आणणार.

जर हे तुम्हाला फिल्मी किंवा बोलण्याचा डिंग्या वाटत असल्या तरी ही वास्तविकता आहे. आज तुम्हाला त्या शिखरावर जावंच लागेल जिथून तुम्ही दुसर्यांना प्रेरणादायी आणि आणि सामजिक परिवर्तनाचा दुवा बनत नाही. आपण सगळे तेवढे सक्षम आहोत.

      ” ज्या लोकांमध्ये आपला जन्म झाला आहे त्यांचा उद्धार करणे आपले प्रथम कर्तव्य असायला हवे “

  • महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

   – दिपक भालेराव

सोहळा…

रात्रभर जागून डोळे नुसते जळजळत होते. तरीही रहिम पहाटे लवकर उठला. ट्रंकेतून पांढरा शर्ट काढला..तसं म्हणायला शर्टाचा पांढरा रंग कधीच उडुन गेला होता..उरल्या होत्या फक्त शर्ट पांढरा असल्याच्या काही खुणा. झपाझपा अंगावर पाणी मारुन रहिम धंद्यावर जायला तयार झाला. रशीदा अजुनही गाढ झोपेत होती. अम्मी मात्र सकाळीच शिलाई मशीनवर काम करत होती. अम्मीने दिलेला काळा चहा संपवून रशिदने रामुचाचाच्या अड्ड्यावर  धाव घेतली. तिथे आधीच कमली, पारो,पक्या, छोटू, सलीम,अवत्या..सारी टोळी जमा होती. चाचानी सर्वांना एक-एक कटींग व दोन पारलेजीची बिस्कीटं दिली. रहिमने घटाघटा चहाचा ग्लास रिता केला अन् बिस्किट मात्र रशीदासाठी खीशात सरकवली. चाचानी सर्वांच्या हातात झेंड्याचे बंच दिले.

“सब बच्चालोग अलग अलग सिग्नल पे रुकने का”

“जी चाचा”

“कुछ भी करके ११ बजेतक सब माल खतम होना मंगताय” “माल रीर्टन लाया तो..तुमकोच पैसा देना पडेगा”

सगळे गप्पचं झाले..

“रात का ओवरटाईम और सारे झंडे बेचने का मीलाके ७० रुपया मिलेगा सबको..आई बात समझमे..चलो भागो अभी धंन्देपे..”

रशिदच्या चेह-यावर हास्य फुलले.. ७० रुपये मिळणार म्हणून…! जवळच्या पिशवीत झेंडे ठेवताना ते इवले-इवले हात झेंड्यांना गोंजारु लागले…… रात्र जागून बनवले होते ते झेंडे.

 सर्व पोरं वेगवेगळ्या सिग्नलवर विखुरली. रशिद सिग्नलवर थांबणा-या प्रत्येक गाडीकडे त्याची नजर भरधाव वेगाने धाव घ्यायची…. कोणी झेंडे घेत होतं..तर कोणी फक्त नजरेनेच नकार देत होतं…तर कोणी २ रुपयाच्या झेड्यांचा भावतोलही करत होतं….तर कोणी 5 ते 10 रुपये जास्तही देत होतं……परत सिग्नल उठला आणि गाड्या चालु झाल्या की, रशिदची नजर समोरच्या कंपाऊंडकडे जात होती. तिथे पूर्ण सफेद पोषाखात माणसं लगबगीने इथे तिथे वावरत होती..कोणी स्टेजवर तर कोणी खाली..बसले होते.. त्यातल्या एकाने हात करुन रहिमला जवळ बोलावलं. अर्धे अधीक झेंडे विकतही घेतले.. पैश्या बरोबर त्याच्या हातात एक वडापावही दिला…..   

तितक्यात एक लाल दिव्याची गाडी आली…. पूर्ण सफेद कपड्यात माणसं उतरली गेली….. रशिदने वडापाव बहिणी साठी पिशवित ठेवला..

चौकात मोठमोठ्यांनी भाषणं सुरू झाली. तितक्यात सिग्नल लागला अन् त्याला पुन्हा गाड्यांकडे धाव घ्यावी लागली. पण कान मात्र चौंकातच मागोवा घेत होते.

१ च्या सुमाराला पोटातली भुक कलकलायला लागली. झेंडे ब-यापैकी विकले गेले होते. आलेले पैसे मोजून खिशात ठेवताना, बिस्किटांना हात लागला..पण लगेच रशीदाचा चेहरा समोर आला.भुक पुन्हा स्मित  हसली अन् बिस्किट पुन्हा खिशात सरकवली गेली….

पुन्हा चौंकातल्या आवाजानी रशिदची नजर तिथे वळली. गाडीतून आलेल्या पांढ-या कपडेवाल्यानी झेंडा फडकवला..

“सावधान…राष्ट्रगीत शुरू करेंगे…शुरु कर…”

रशिदही उत्साहात जागच्या जागी उभा राहीला.एका हातात झेंडे..पोटात भुक अन् एका हाताने झेंड्याला सन्मान.

जयहिंदच्या जल्लोषात कार्यक्रमाची सांगता झाली. ११ वाजता पूर्ण चौंक सामसुम.. इतकावेळ गजबजलेला चौंक शांत झाला. रहिमही घरी जायला निघणार तेवढ्यात एक ओझरती नजर पुन्हा चौंकात गेली. क्षणभरासाठी ते पोर कळवळलं अन सरळ चौंकात धाव घेतली. गुढग्यावर बसून खाली पडलेले प्रत्येक झेंडे तो उचलू लागला. भरल्या डोळ्यांनी पायाखाली तुडवलेले झेंडे उचलू लागला. सर्व झेंडे छातीशी कवटाळून अनेक प्रश्नांचं ओझं डोक्यावर घेवून एक कोवळा भुकेला जीव देशाच्या प्रतिमेला छातीशी कवटाळून चालू लागला घराकडे….

    ध्वजस्तंभावर झळकणारा तो मलमलचा कपडा थोडावेळ का होईना खुष होता..निदान त्याच्या नशीबी रस्त्यावरची धुळ तर नव्हती.

 अम्मीने बनवलेली भाताची पेज भुरक्या मारत संपवून रशीदाच्या हातात दोन बिस्कीटं अन् वडापाव देवून थकलेला तो कोवळा जीव जमीनीवर पहुडला.

कारण आज रात्रीही पुन्हा जागायचं होतं त्या इवल्या हाताना उद्याची भुक आसमंतात भिरकवण्यासाठी…

…………

      (कसले हे स्वातंत्र आपुले, जिथे रोज मरते भुक हास्य लपेटुन)

   –   शिल्पा परुळेकर पै

लोकशाही राज्यघटनेचा मुहूर्त!

 बालपणीचा काळ सुखाचा असं म्हणतात ते उगाच नाही! आपण कितीही मोठे झालो तरी बालपणीचा आणि शालेय काळ कधीच विसरू शकत नाही. शालेय जीवनातील अनेक आठवणी, प्रसंग मलादेखील अजून आठवतात. असाच एक प्रसंग सुविचार लिहिण्याचा! स्वच्छ, सुंदर अक्षर हाच खरा दागिना! आणि याच युक्तीप्रमाणे माझं अक्षर असल्याने मला शाळेत आल्यावर फळा लिहिण्याचा दिनक्रम होता. काळ्या करकरीत फळ्यावर मी रोज सुविचार लिहीत असे . आणि असाच एक सुविचार लोकांचे, लोकांनी, लोकांसाठी चालविलेले राज्य म्हणजे लोकशाही राज्य! या सुविचाराचा अर्थ तेव्हा बारा-तेराव्या वर्षी मला फारसा उमगला नाही. पण जशा इयत्ता पुढे गेले तसा मात्र उमगला. 

इतिहासाबरोबरच नागरिकशास्त्र हा विषय आपल्या सर्वांनाच होता. या नागरिकशास्त्रात भारताच्या लोकशाही राज्यघटनेची मुहूर्तमेढ समजली आणि त्या सुविचाराचा अर्थ खऱ्या अर्थाने समजला. २६ जानेवारी १९५० ज्या दिवसापासून आपल्या भारतीय संविधानाला व्यवस्थेत समाविष्ट करून लोकांचीसत्ता सुरू झाली तो हा दिवस! संविधानाची रचना, संविधान बनवणे या सर्व प्रक्रियेत जेवढा कालावधी लागला तेवढंच अमूल्य योगदान हे डॉ राजेंद्र प्रसाद, पंडित जवाहरलाल नेहरू, डॉ भीमराव आंबेडकर, सरदार वल्लभभाई पटेल, मौलाना अबूल कलाम यांचं होतं. पण ज्या नागरिकांसाठी हे लोकशाही राज्य उभं करायचं ते नागरिक ती जनता सुद्धा या घटनेत संविधान सभा बैठकीत उपस्थित होती. 

विविधतेतून एकतेचं दर्शन ज्या संस्कृती, वेशभाषा, लोककलेतून घडतं ते आपलं लोकशाही राज्य! जनतेला  प्रगतीसाठी योजना आखण्याचा आणि अंमलात आणण्याचा पूर्ण अधिकार आहे आणि हाच अधिकार दिला लोकशाहीने! अधिकार, स्वातंत्र्य आणि मताधिकार जरी जनतेला मिळाला असला तरी त्याचे पालन आणि योग्य निर्णय घेणे हे देखील जनतेचे कर्तव्य आहे. आणि हेच राष्ट्रीय कर्त्यवाचं भान असणं ही आजच्या काळाची  गरज आहे. ज्यांनी आपल्या बलिदानाने वर्चस्वाच्या साखळ्या तोडल्या त्या महान देशभक्तांचं कायम स्मरण ठेवून लोकशाही राज्यघटनेची ही मुहूर्तमेढ अधिक बळकट करूयात!

– अनु मुळे

भारतीय राजनीति में महिलाएं कल और आज

भारतीय राजनीति में महिलाएं कल और आज

यूं तो हम सभी जानते हैं कि हमारे देश में महिलाओं की सामाजिक तथा आर्थिक स्थिति ठीक नहीं  है। उन्हें हमेशा से ही पुरुषों द्वारा निर्धारित एक दायरे में रहने के लिए विवश किया गया, उन्हें जो आजादी और गरिमा के साथ जिंदगी जीने का अधिकार मिलना चाहिए था वो नही मिल सका। महिलाओं को अक्सर उपहास और तिरस्कार मिला, भले ही उन्होंने देश के विकास में  योगदान दिया हो, लेकिन उन पर व्यंग और कटाक्ष कुछ इस तरह से किया गया जैसे: तुम नारी हो, यही तुम्हारा दायरा है, खबरदार! अगर अपनी सीमा लांगी तो अच्छा नही होगा, तुम्हारा काम सिर्फ चौका बर्तन करना और घर की देखभाल करना है, ऐसे ही ना जाने कितने अपशब्द नारी को कहे जाते है, और शायद हमने सुना भी होगा। 

क्या लगता है आपको कि क्या उन्हें ये बात चुभती नही होगी, क्या उन्हे इन शब्दों से पीड़ा नहीं होती होगी, जी हां बिलकुल होती है।  लेकिन हमारे समाज का पुरुष प्रधान समाज इसे बर्दाश्त नहीं करना चाहता की कोई महिलाए उनकी बराबरी कर सके, कोई महिला उनसे आगे निकलने की कोशिश करे। हमारे देश की भारतीय राजनीति में पुरुषों की तुलना में महिलाओं ने अपनी कामयाबी का परचम लहराया है।  इनकी भागीदारी से  जहां एक ओर भारतीय राजनीति को एक नई गति और नया आयाम मिला, वहीं दूसरी ओर रानी लक्ष्मीबाई, मैडम   बीकाजी कामा , कस्तूरबा गांधी,  अरुणा आसफ  अली ,  सरोजिनी  नायडू , तथा इंदिरा  गांधी जैसी  कर्मठ  और जुझारू महिलाओं ने हमारे  देश के स्वतंत्रता  संग्राम   में   महत्वपूर्ण योगदान दिया जो भुलाए नहीं भूल सकता।

 इस देश की  राजनीति में  वर्तमान समय में गिरिजा व्यास, सुषमा स्वराज, मायावती, वसुंधरा राजे, शीला दीक्षित, ममता बनर्जी, सोनिया  गांधी आदि ने अपनी सक्रियता दिखाई। इनमे से सुषमा स्वराज और शीला दिक्षित अब इस दुनिया में नही रही। हालांकि इन्होंने भारतीय राजनीति में एक महत्वपूर्ण योगदान दिया और आने वाली पीढ़ियों के लिए भारतीय राजनीति में महिलाओं के लिए सुनहरे अवसर प्रदान किए। हालांकि आज के संदर्भ में ये इतना आसान नजर नहीं आता, क्योंकि आज भी राजनीति में भले महिलाओं को जो पद मिलता है उसका नियंत्रण आमतौर पर उनके पति या पुरुष प्रधान समाज के पास होता है। उन्हें पूरी आजादी के साथ निर्णय लेने के लिए प्रोत्साहित नहीं किया जाता। उन्हें आज भी सामंती सोंच के जंजीरों में जकड़ कर कैद करने की भरपूर कोशिश की जाती है। अतः आज जरूरत है तो बस इतनी कि महिलाओं को भी राजनीनिति में आने का अवसर दिया जाए और उन्हे खुद से निर्णय लेने के लिए स्वतंत्र छोड़ा जाए। उनकी काबिलियत पर शक ना किया जाए और ग्रामीण क्षेत्रों के साथ साथ शहरों में भी लोकल स्तर पर चुनाव में उतरने के लिए महिलाओं की सीट और ज्यादा आरक्षित की जाए ताकि आने वाले कल की अच्छी शुरुआत कर सकें और देश के विकास में महत्वपूर्ण योगदान दे सकें।  तभी हम एक बेहतर कल का निर्माण कर पाएंगे और महिलाओं के प्रति हो रहे अत्याचारों पर लगाम लगा सकते है, जिससे वो खुल कर देश की सेवाओं के लिए आगे आ सकें और फिर से देश को एक आयरन लेडी इंदिरा गांधी या फिर किरण बेदी जैसी बेटी मिल सके.!

  • सुजीत अनुराग

स्वतंत्र नारी…

सर्व  संकटावर मात करून सोपा मार्ग काढणारी भूमिका

कलानुकाळ  प्रत्येक क्षेत्रात छबी उठवणारी भूमिका

               . म्हणजे नारी ||

                   म्हणजे नारी ||

धर्म ग्रंथ असो वा कथा संग्रह असो वा साहित्य असो

            नारी शिवाय पुर्ण होणार नाहीत कधी. 

                            मग  !

              कोण म्हणतं नारी स्वतंत्र नाही |

    जगावर राज्य करणारी राणी  व्हिक्टोरिया  नारीचं  होती |

      परिस्थिवर मात करून  सतीच्या चालिला  विरोध करून

      स्वराज्यात झोकून देणारी जिजामाता  नारीच होती | 

                 स्वतंत्र लढ्यात झोकून देणारी 

                 लक्ष्मीबाई नारीच होती | 

         परिस्थिवर मात करून शिक्षणाचा वारसा  जपणारी

                  सावित्रीबाई नारीच होती | 

        भारताची पंतप्रधान इंदिरागांधी नारीचं होती |

                             नारी स्वतंत्र आहे.  

                                 म्हणुन,

                              ती चंद्रावर गेली  |

                              नारी स्वतंत्र आहे.  

                                     म्हणुन, 

                              ती राष्ट्रपती झाली |

                           नारी स्वतंत्र आहे. 

                                 म्हणुन,

                             ती अर्थमंत्री झाली | 

                अपंगांना अपंग म्हणुन मानसिकरीत्या अपंग करू नका . 

                                    तसेच,

               नारीला अबला म्हणुन अबला करू नका ||

          नारी स्वतंत्र आहे | स्वतंत्र राहील | स्वतंत्र राहणार ||

                              म्हणून म्हणतो..  

       सर्व संकटावर मात करून उत्तम  मार्ग काढणारी भूमिका 

                               म्हणजे  नारी ||

                                           

  • रमेश साळसकर

           

 लैंगिक भेदभाव और हिंसा

हम एक स्वतंत्र देश मे स्थित हैं। ऐसा लोगों को प्रतीक और अनुभव होता है। कि हम खुले विचार वाले व्यक्ति है। लेकिन परिस्थितियां कुछ और ही संदर्भित करती है।

आजादी के कई वर्ष बीत चुके हैं। लेकिन वास्तविकता यह है कि, आज भी हम आजाद नही हुए हैं। हम लोगों के समकक्ष यह वक्तव्य तो करते हैं कि, हम आजाद हैं। हमने अपने मस्तिष्क के अंत भाग में भ्रमित विचारधारा विकसित और संग्रहीत कर रहे है। यह एक पूर्ण कटु सत्य है।

आप भारत भर के किसी भी कोने में जाओगे तो आपको यह तथ्य परखने को अवश्य ही प्राप्त होगा।

आज हम स्वतंत्रता के संज्ञा पर वक्तव्य करते हैं। 

हमारे स्वतंत्र देश मे यह कहा जाता है, कि ” बेटी पढ़ाओ और बेटी बचाओ” !  लेकिन हमारे देश मे कुछ ऐसा भी है, जिन्हें देख कर यह नही लगता कि बेटियां स्वतंत्र है। 

१) भारत की राजधानी दिल्ली में १६ दिसम्बर २०१२ को हुए एक बलात्कार तथा हत्या की घटना थी, जो संचार माध्यम के त्वरित हस्तक्षेप के कारण प्रकाश में आयी। ३० दिसम्बर २०१२ को उसका शव दिल्ली पुलिस की सुरक्षा में जला दिया गया।

२) ओड़िसा के केंद्रपाड़ा जिले (Kendrapara district) में एक १६ वर्षीय लड़की के साथ कथित रूप से बलात्कार।

३) १४ सितम्बर २०२० हाथरस हत्याकांड हुआ जिसमें एक दलित लड़की के साथ सामूहिक बलात्कार हुआ।

४) १४ सितंबर हरियाणा के महेंद्रगढ़ जिले में नशीला पदार्थ खिलाकर १९ वर्षीय एक लड़की पे बलात्कार।

  प्रति दिन बालिकाओं, युवतियों और महिलाओं की छेड़छाड़ की समस्या दिखाई और सुनाई पड़ती है। ये अब सरे आम हो चुका हैं। लोभी के द्वारा आज भी नारियो को प्रताड़ित किया जाता हैं। जैसे कि उन्हें जलाना, मारना – पीटना आदि कई प्रकार की समस्या दृश्य आज आम हो चुके है । प्रताड़नाओ के कारण कई महिलाएँ अपने आपको मृत्यु के कगार पर लेकर चली जाती हैं।  उन्हे यह कदम प्रताड़नाओ के कारण ही आगे बढ़ाना पड़ता है।

आप चारो ओर जरा नजरो से तो देखिए स्वतंत्रता कहाँ गई है और कहाँ है।

आज के परिवर्तित काल मे महिलाए, युवतियाँ पुरूषों के समान स्तर पर है । जिन घरों में यह समान्तर का स्तर उदृत दिखाई पड़ता है। उन घरों में महिलाओं पर विभिन्न प्रकार के अत्याचार किए जाते है। 

लैंगिक हिंसा के रोकथाम के लिए कई  भूमिकाओ  को आगे विकसीत कर सकते है..   

जैसे की, सर्वप्रथम महिलाओं में शिक्षा के स्तर को बढ़ावा देना चाहिये क्योंकि केवल विवेक से ही मानसिक व सांस्कृतिक आधिपत्य की जकड़न से बाहर आया जा सकता है। रोज़गार के अनुकूल शिक्षण, प्रशिक्षण प्राप्त कर आर्थिक सशक्तीकरण पर जोर देना चाहिये। 

लोकसभा एवं विधान सभा में प्रस्तावित ३३% प्रतिशत महिला आरक्षण को मूर्त रूप देना चाहिये। परिवार व समाज में एवं कार्यस्थल पर लैंगिक समानता के प्रति जागरूकता व सहभागिता बढ़ानी चाहिये।

मदिरा के सेवन में प्रतिबंध के साथ-साथ संचार माध्यमों पर आपत्तिजनक एवं भड़काऊ सामग्री के प्रसारण से बचना चाहिये। महिला शोषण एवं हिंसा से संबंधित मामलों की सुनवाई न्यायालय में तुरंत करनी चाहिये।

बच्चीयों में व्यक्तिगत सुरक्षा को बढ़ावा देना,स्कूलों में बाल संरक्षण नीतियों और बच्चीयों के यौन शोषण को रोकने के लिए माता-पिता की बढ़ती जागरूकता आवश्यक है। छोटी बच्चीया अपना बचाव करने में और भी अधिक अशक्त होती हैं, उनके लिए परिवारों और शिक्षा संस्थानों की सुरक्षात्मक भूमिका को मजबूत करने के लिए विशिष्ट तरीके अपनाने होंगे।

बच्चियों के प्रति होने वाले अधिकांश यौन शोषण के मामले में देखा गया है, कि बच्चिया समझ ही नहीं पाती कि उनके साथ गलत किया जा रहा है। ऐसे में मां-बाप को बच्चियों को शुरु से ही स्पर्श से संबंधित गुड टच और बैड टच की जानकारी देनी चाहिए। ताकि जब कभी उन्हें इस तरह के गंदे स्पर्शों से गुजरना पड़े तो वो इस बात को समझ पाए कि उनके साथ गलत हो रहा है।

लड़के-लड़कियों को यौन हिंसा के प्रति जागरुक किया जा सकता है। हालांकि कई दल और राजनेता इसके विरोध में है, जस्टिस जेएस वर्मा समिति की सिफारिशों के अनुसार स्कूली पाठ्यक्रम में यौन शिक्षा को शामिल किया जाना चाहिए ताकि बच्चों को सही-गलत जैसे व्यवहार और आपसी संबंधों के विषय में पता चले।

  • इर्षाद शेख

रानी लक्ष्मी बाई

 

सुख वैभव को छोड़कर 

उसने खड़ग धारी थी 

जिसने अंग्रेजों को तबाह किया 

एक अकेली नारी थी……

कितनी पीड़ा आयी 

कितने दुःख का पहाड़ गिरा 

खुद को निसहाय नहीं समझा 

आगे बढ़ कर वार किया……

पवन नामक अश्व पर चढ़ वो पवन से बातें करती थी 

 पूरी अंग्रेजों की फ़ौज भी उस नारी से डरती थी 

साथ नहीं दिया किसी ने अकेले बलदाएं थामी थी 

एक अकेले दम पर उसने सबको धूल चटायी थी.. 

देखा कौशल देखी कलाएं 

कैसी विधा उसने पायी थी 

उसके तलवार के आगे सबने मुँह की खाई थी 

सभी चकित हो कर देखते नारी थी या काली थी 

खूब लड़ी मर्दानी थी वो 

झांसी वाली रानी थी।

   

  • शुभम पटेल

बलात्कार पीडिता बद्दलची ‘समजवृत्ती’

संविधानाने भारतातील सर्व नागरिकाना समान हक्क अधिकार दिले आहेत.मग ती स्त्री असो वा पुरुष.संविधान अस्तित्वात येउन आज 72 वर्षे पूर्ण झाली. तरी आजही महिला सुरक्षित नाहीत का? याला जबाबदार कोण ?…याला जबाबदार असणारी आपली समाजव्यवस्था आणि आपली मानसिकता आहे ती बदलणे खूप गरजेचं आहे. संविधानाचे रक्षण व सन्मान करणे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्ये आहे.पण आजही काही व्यक्ति संविधान हटविण्यासाठी षड्यंत्र रचत आहेत. संविधानाने प्रत्येक व्यक्तीला सुरक्षा कवच प्रदान केले आहे त्यामुळे प्रत्येक व्यक्तिचा दर्जा वाढतो. संविधानामुळे देश एकसंघ आहे.काही विषमतावादी लोक संविधान बदनाम करून त्यास नष्ट करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

       माहिलाना जीवन जगताना समाजव्यवस्थे मुळे येणाऱ्या अडचणी वर मात करण्याचा मार्ग संविधानाने दिला आहे.तरी महिलाना त्या बलात्काराच्या आगीतून सामोर जावं लागत. आजही महिला सुरक्षित नाहीत. बलात्कार, अत्याचार, विनयभंग असे अनेक गुन्हे होत आहेत.गल्ली ते दिल्ली पर्यंत प्रत्येक ठिकाणी महिलांना अन्याय अत्याचार सहन करावा लागतो त्याना कमी लेखल जात चुल अणि मूल यातून बाहेर स्त्रीने दिल्लीच्या तख्ता पासून चंद्रावर जान्या पर्यंत चा प्रवास यशस्वी रित्या पूर्ण केला आहे,तरीही स्त्रियाना दुयम स्थान अजुन ही मिळत आहे.बाल विवाह,वैश्या व्यवसाय,शिक्षणा पासून वंचित ठेवणे असे कित्येक अन्याय महिलाना सहन करावे लागतात. 

संविधानाने प्रत्येक व्यक्तीला समान न्याय,अधिकार,कायदे कानून दिले असतानाही महिला सुरक्षित का नाही ? का त्याचा छळ केला जातो? प्रत्येक महिला ही बलात्कारातून जात असते मग तो बलात्कार शारीरिक असो, मानसिक असो, वैचारिक असो, शाब्दिक असो, तिला तो सहन करावा लागतोच.बलात्कार, अपहरण, विनयभंग, अत्याचार खूप वाढत आहेत.  अगदी 3 वर्षाच्या मुलापासून ते 60,70 वर्षीय महिले पर्यंत बलात्कार होत आहेत.बलात्कार सहन करताना काय वेदना होतात, काय त्रास होतो, कसे  समाजाला तोंड द्यावे लागते. त्यात त्या महिलेचा जीव ही जाऊ शकतो. हे फक्त त्या बलात्कार होणाऱ्या महिलेला माहिती. समाजात याचा दोष ही महिलेला दिला जातो की ती घरातून बाहेर का जाते,ति साड़ी मध्ये नव्हती,तिने केस मोकळे  सोडले होते,लिपस्टिक लावून नटून थटून निघायची… अशी भाषा त्या पीडित महिलांच्या विरुद्ध वापरली जाते .परंतु पुरुष प्रधान देशामध्ये कधीच पुरुषावर याचा आरोप केला जात नाही.मुलीचा खेळण्या बागडण्याच्या वयात बलात्कार होतो. त्या मुलींना माहिती पण नसत बलात्कार म्हणजे काय? आपल्या सोबत काय घडतंय? 

    बलात्कार  म्हणजे काय ?  बलात्कार म्हणजे व्यक्तीच्या सहमतीशिवाय किंवा बळजबरीने लैंगिक संबंध प्रस्थापित करणे. त्याचबरोबर सामूहिक बलात्कार ही होत असतात आता सामूहिक बलात्कार म्हणजे काय? तर सामूहिक बलात्कार म्हणजे जर बळजबरी एकापेक्षा जास्त व्यक्तींनी केला असेल तर त्याला सामुहिक बलात्कार म्हणतात. बलात्कार करणे कायदेशीर गुन्हा आहे अणि तो सिद्ध झाल्यास त्याची शिक्षा ही कठोर आहे. तरीही बलात्कार वाढत आहेत. भारतात बलात्कार व सामूहिक बलात्काराच्या घटना वाढत चालल्या आहेत.त्याला कारणीभूत कोण?

     संविधानाने फक्त महिलांसाठी वेगळे कायदे तयार केले आहेत. तरी महिलाना का असे बलात्कार सहन करावे लागतात. सहन करून पण त्यांना न्याय का मिळत नाही त्यांचा गुन्हेगार मोकाट फिरत असतो . ही आपली नायप्रणाली….? बलात्काराच्या प्रकरणासाठी वेगळ न्यायालय हवंय जेणेकरून त्या गुन्हेगाराना लवकरात लवकर न्यायालयात हजर केले जाईल व त्याचा गुन्हा सिद्ध झाल्यास त्याला तात्काळ कठोर शिक्षा सुनावली पाहिजे.आणि त्यांना अशी शिक्षा दिली पाहिजे.फक्त माहिलाना दोष देण्या पेक्षा मुलाना ही स्त्री बदल आदर करायला शिकवल पाहिजे मुलगा आणि मुलगी याना आपल्या घरातूनच समान वागणूक दिली पाहिजे,जेने करुण त्यांना अशी भावना येणार नाही की कोण श्रेष्ट आहे.बलात्कार झालेल्या महिलेला न्याय मिळवून दिल्या नंतर पीडीतेला पुन्हा सन्मानाने जगण्यासाठी तिला सर्वानी प्रोत्साहन दिले पाहिजे शिवाय इज्जत हा जो प्रश्न आहे तो तिच्या योनी मुळे  नाही ही समज प्रतेकाने घेतली पाहिजे.

  • अक्षता बोले

सामाजिक परिवर्तनासाठी समाजाला आरसा दाखवणे गरजेचे!

सेंटर फॉर प्रोमोटिंग डेमोक्रसी सीपीडी संस्था तर्फे आपल्या सर्वांना संविधान दिनाच्या मनःपूर्वक सदिच्छा !

ऐसा भारत बनाऐंगे युवकांद्वारे लिहिले जाणारे अनियतकालिक आहे. ज्यात युवक युवती त्यांच्या लेखणीतून समाजातील वेगवेगळ्या घटकांना उजागर  करत आहे. व भारतातील सध्य परिस्थिति, राजकारण, वाढते खाजकीकरण यांवर युवक त्यांचे विचार मांडत आहे. 

ऐसा भारत बनाऐंगे अनियतकालिकेची सुरुवात १० डिसेंबर, २०१९ रोजी मानव अधिकार दिनानिमित्त झाली. व आतापर्यंत एकूण ८ आवृत्या प्रकाशित करण्यात आल्या आहेत. 

ऐसा भारत बनाऐंगे ची ही ९ वी आवृत्ती. आज २६ नोव्हेंबर, संविधान दिन निमित्त प्रकाशित करित आहोत. व त्या करिता ऐसा भारत बनाऐंगेच्या अनियकालिकेत लिहिणाऱ्या व नव्या युवक लेखकांसोबत ऑनलाईन सत्र घेण्यात आले. आपण, काय लिहावे, कसे लिहावे, कधी द्यावे यावर चर्चा केली. येत्या काही दिवसांत येणारे विधानसभा निवडणूक आणि सध्याचे राजकीय वातावरणावर चर्चा झाली. शेतकरी आंदोलन, आजच्या काळातील स्त्रीवादी चळवळ, पत्रकारिता, सोशल मीडिया, राम मंदिर, धन्यवाद मोदी मागील राजकारण, शिक्षण, रोजगार अशा अनेक ज्वलंत मुद्यांवर संवाद झाला. व सध्य स्थिति वर आधारित लेख, कविता, पत्र, किंवा अन्य कोणतेही लिखित, चित्रित माध्यमांद्वारे आपले लिखाण मांडू शकतो असे निश्चित झाले. 

भारतीय संविधानाने भारताच्या प्रत्येक नागरिकाला हक्क अधिकार बहाल केले आहे. प्रस्ताविकेतील आपले मूलभूत हक्क, अधिकारांची थोडक्यात माहिती कवितेद्वारे मांडण्यात आले आहे. गिरणीकामगार, खाजगीपण, विकास, महागाई यांसारख्या मुद्यावर लिखाण युवकांनी केले आहे. आणि फक्त लिखाणच नाही तरी एक सकारात्मक दृष्टिकोण लोकांपुढे मांडण्यात आला आहे. 

भारताचा इतिहास तर आपण सर्वांनाच माहीत. वर्ण व्यवस्था, जाती व्यवस्था, लिंग भेदभाव आणि बरेच.. माणसाला माणूस म्हणून जगण्यापासून बंदिस्त करीत होती. आणि या बंधनातून मुक्त, ‘आझाद’ होण्यासाठी भारतीय संविधानाचे मोलाचे स्थान आहे. आपले हक्क अधिकार कोठे दाबले जात असतील तर त्यावर आवाज उठविण्याचा आपला पूर्ण अधिकार आहे. आणि त्याचे जीवंत उदाहरण म्हणजे ‘शेतकरी आंदोलन.’ ऊन, वारा, पाऊस कशालाही न घाबरत, न डगमगता सरकारच्या चुकीच्या निर्णयाविरोधी आंदोलन करून जित मिळवली आहे. आणि हे कौतुकास्पद आहे. सिपीडी संस्थेच्या वतीने व ऐसा भारत बनयेणगे च्या सर्व लेखिका व लेखकांद्वारे सर्व शेतकऱ्यांकचे खुप खुप अभिनंद! आंदोलन मानवी हक्क मिळवून घेण्याचं एक पर्याय आहे.

ऐसा भारत बनाऐंगे द्वारे युवक अशा सामाजिक मुद्यावर वाचा फोडत आहेत. व हे सर्व लिखाण आपल्या सर्वांकरिता वाचण्याकरीता उपलब्ध आहे. 

संपादन –
पूजा कांबळे/विशाल जाधव (सीपीडी साथी)

#हमारा_आत्मा_हमारा_संविधान

देश के हर व्यक्ति को महत्व दिया उसने, लोगों के बीच के अंतर को मिटा दिया उसने,

धर्म जाती की असमानता को  खत्म किया उसने, कानून के सामने सभी को समान बनाया उसने,

छोटे से लेकर बड़े तक सभी को अधिकार दिया उसने,

सभी में भाईचारे का भाव जगाया उसने…

देश पर कोई दबाव नहीं होगा और वह पूरी तरह से मुक्त होगा यह सोचा है उसने।

समाजवाद मूल्य को अपनाकर, आमिर और गरीब के बीच के अंतर को मिटाने का मार्ग दिया उसने।

देश की सरकार धर्मनिरपेक्ष होगी और,

देश को लोकतंत्रात्मक गणराज्य के रूप में बनाया जाना चाहिए यह ऐलान किया है उसने…

हर व्यक्ति को सामाजिक, आर्थिक और राजनीतिक न्याय दिया उसने,

भाषण हो, गीत हो, नाटक हो, लेखन हो, सभी को अभिव्यक्त होने का अधिकार दिया उसने…

विचार, विश्वास, श्रद्धा और उपासना मतलब अपने धर्म की पूजा करने, दूसरों के धर्म की पूजा करने और किसी भी धर्म की पूजा न करने की स्वतंत्रता का अधिकार दिया उसने…

प्रतिष्ठा और अवसर की समानता हर एक व्यक्ति को मिले इसलिए इंसान होने के नाते सबको महत्व दिया उसने. 

राष्ट्र की एकता और अखंडता बनी रहे, हर एक व्यक्ति एक दूसरे के साथ सद्भाव से रहे इसलिए लोगों में भाईचारे का भाव जगाया उसने,

आप सब के सामने यह सवाल आया ही होगा की ऐसा कौन है जो यह सब हमें प्रदान करता है?

वो कोई और नही, वो हमारा भारतीय संविधान है, हमारा स्वाभिमान है।

जो हम सबका आत्मसन्मान है

हम सबने उसे २६ नवंबर १९४९ को खुद को समर्पित किया है।

संविधान हम सब की आत्मा है। 

इसलिए कहती हु की….

नागरिक होने के नाते हम सबकी एक ही जिम्मेदारी… 

चलो उठो,

संविधान को समझो, इसे अपनाओ और इसके मूल्योंको घर घर पोहोचाओ…

– एड्. अनुराधा नारकर

आज उसका सौदर्य द्वंद का आधार बना जो कभी एक मनमोहक था।

दो ऐसे गुट है। जो द्वंद के घेरे में बाध्य हुए पड़े है। 

और राजनीतिज्ञ अपना उल्लू सोझ करने के लिए बड़ी ललकता और लुभाउक्ता से राजनीति मे दाव पेज लड़ाते है। 

उनके शतरंज का पासा बनकर लोग उनके चौपालों पर नाचते हैं।

मैंने उस द्वंद के अग्नि को भड़केत हुए देखा। 

मैं चाहकर भी उस द्वंद को रोक ना पता। 

मैंने उस द्वंद को भाप लिया था। 

इस द्वंद्व को रोकने का सामर्थ्य मुझमे नही था। 

मेरे अकेले का प्रबल उस भीमकाय द्वंद के समकक्ष एक तिनका था।

इस द्वंद से निकलने में केवल बौद्धिकता की प्रबलता ही एक मात्र मार्ग थी। 

धीरे – धीरे उस द्वंद की अग्नि लोगो को अपने लपेट में लेते जा रही थी।

 आहुतियों की अग्नि, एक विशाल अग्नि कुंड में परिवर्तित हो रही थी।

एक रंग के द्वंद्व में मस्त। दूसरा विलाप के द्वंद्व में मस्त। तीसरा संजय की तरह द्वंद्व को देखने मे द्वंद्व की दिव्या दृष्टिता में मस्त। 

ना तो ये नारायण सेना थी। नही परमात्मा की सेना थी। ये तो सेना थी। केवल मस्तिष्क में भरे वीभत्स विचारों की थी । जो विचारों को कुरेद के बानी गई थी। जिनसे जीवन मे व्यप्त भावो को सूखी मृदा के समान सूखा दिया था। इस द्वंद्व का बीजा रोपण मस्तिष्क में उत्तपन्न किया गया। जो मानसिक द्वंद्व से एक सामाजिक द्वंद्व बन गया।

अधर्म धर्म का चोला पहने हुए रण में खड़ा था। आवाहन और शंखों की ध्वनि इस तरह थी। कि पराजय किसी एक समुदाय और मानवता का निश्चित ही था। रण क्षेत्र मे द्वंद्व बाहे फैलाए एका- ऐक- एक – एक को अपने भीतर समाए लिए जा रहा था।

– इशाद शेख…